Timoteos ve Titus'a Yazılan Mektuplarda Kurtuluş Planı1

  Bu tez, Timoteos’a ve Titus’a yazılan mektuplar (TTM) etrafındaki akademik çalışmalarda görülen iki önemli zayıf noktadan yola çıkmaktadır. Birincisi, bu mektuplar genellikle “Pastoral Mektuplar” olarak anılsa da, bu adlandırmanın olumsuz bir sonucu olarak, her bir mektubun kendine özgü içeriği çoğu zaman göz ardı edilmekte ve üç mektubun ortak öğreti ve bakış açısı içinde kaybolmaktadır. İkincisi, Pavlus’un diğer mektuplarındaki teolojik boyutları keşfetmede oldukça verimli olduğu kanıtlanan anlatı analizleri, büyük ölçüde TTM’ye uygulanmamıştır.1 Tez, Timoteos’a ve Titus’a yazılan mektuplarda (TTM) görülen kurtuluş tarihi perspektifini çözümlemek için anlatı merkezli bir yaklaşım kullanmaktadır. Her bir mektup tek tek ele alınarak, “kurtuluş planı”nın çeşitli unsurları titiz bir eksegetik inceleme yoluyla ortaya konmaktadır. Ardından, bu unsurlar arasındaki ilişkiler, mektupların teolojisindeki kurtuluş tarihi boyutuna ve retorik amacına katkıları açısından değerlendirilmektedir. Sonuçlar, üç TTM’nin kendine özgülüğünü incelemenin verimliliğini göstermekte ve önceki akademik çalışmaların bu mektupların teolojisini hem bireysel hem de toplu olarak yanlış yorumladığı noktaları ortaya koymaktadır.

1. Metinlerde hangi anlatı unsurları, özellikle olaylar ve karakterler bulunmaktadır? (Bu soru, ortaya çıkan unsurların bir envanterini sunmakta ve bunları dört başlık altında toplamaktadır: Mesih’ten önceki dönem, Mesih olayı, şimdiki çağ ve eskatolojik son.)
2. Bu unsurlar, bir anlatı alt yapısı içerisinde hangi ölçüde ve nasıl birbirleriyle ilişkilidir? (Burada unsurlar arasındaki ilişkiler incelenmekte ve Pavlus’un kurtuluş tarihine dair farklı yorumlarından yararlanarak, bu unsurların bütünsel bir yapı oluşturup oluşturmadığı belirlenmektedir. Özellikle tek ve tutarlı bir anlatının varlığı, Mesih’ten önceki tarihin önemi ve geleceğin bu anlatı alt yapısındaki yeri ele alınmaktadır.)
3. Anlatı unsurları ve alt yapısı, mektuplar içinde retorik olarak nasıl bir işleve sahiptir?

Sonraki üç bölümde bu sorular sırasıyla 1. Timoteos, 2. Timoteos ve Titus'a uygulanmaktadır. Anlatı unsurları açısından, Mesih öncesi dönemi örnek olarak alalım. 1. Timoteos'ta kurtuluş planı Tanrı'nın iyi yaratılışında işlerken, 2. Timoteos ve Titus bunu Tanrı'nın ebedi planına dayanan zamansal öncesi aleme genişletir. Böylece üç TTM de kurtuluşu ilahi faaliyete dayandırır. Ancak, yaratılışa yapılan vurgu bu yaşamda tanrısallığın önemini öne çıkarırken, sonsuzluğa yapılan vurgu planın tamamlanacağına dair güven verir. İsrail'in hikayesi 1. Timoteos'ta fazla dikkat çekmez, ancak kanunun verilmesi geçici olarak bahsedilir ve bu, kurtuluş tarihi düzeyinde kanun ile müjde arasındaki süreksizliği vurgular. Öte yandan, 2. Timoteos'ta sürekliliğe daha fazla vurgu yapılır, çünkü Pavlus, atalarının yaptığı gibi Tanrı'ya tapınmaya devam ettiği ve kurtuluş için Yahudi Kutsal Yazılarının kalıcı önemini onayladığı şeklinde tanımlanır. Titus ise yine farklıdır ve Tanrı'nın ebedi vaadi ile Mesih'in gelişi arasındaki döneme doğrudan atıfta bulunmaz. Bununla birlikte, Kutsal Yazılardaki imgeleri kullanarak Tanrı'nın Mesih aracılığıyla yaptıklarını tasvir eder ve Mesih olayını daha önceki peygamberlik fikirlerinin eskatolojik gerçekleşmesi olarak çerçeveler. İkinci soru, anlatının alt yapısı hakkındadır ve anlatı unsurlarının tek ve tutarlı bir hikaye olarak birbirine uyup uymadığı tartışmasıyla örneklenebilir. 1. Timoteos'ta, birkaç tema Tanrı'nın kurtuluş planının birliğini vurgular. Önemli bir yönü, ilk yaratılıştan eskatolojik geleceğe kadar tüm anlatı boyunca tekrarlanan iyilik dilidir. Bu örüntü, inananlar için iyi eylemlerin Tanrı'nın yaratıcı amaçları tarafından şekillendirildiğini, O'nun kurtarıcı işiyle uyumlu olduğunu ve sonsuz yaşamı beklediğini gösterir. Tutarlılığın bir başka boyutu, yaratılış ve kurtuluş arasındaki bağlantılarda görülür; bu, “yaşam” dilinde ve Tanrı'nın kurtuluş planında Mesih'in insan varlığının merkezi konumunda görülür. Üçüncüsü, Tanrı'nın belirlediği zamanlarla işaretlenen tarih üzerindeki kontrolü, bu birliği vurgular. 2. Timoteos'ta tutarlılık, Tanrı'nın planını, kurtarıcı eylemlerini, yaşam vaadini, halkının kimliğini ve Mesih İsa'nın mesihlik hükümdarlığını birbirine bağlayan sözel ve kavramsal bağlar ağı aracılığıyla ortaya çıkar. Titus'ta umut teması, zamanın başlangıcından eskatolojik gelecekteki nihai gerçekleşmesine kadar uzanan birleştirici bir iplik görevi görür. Üç TTM'nin tamamında, anlatı unsurları ortak bir kozmik ve zamansal çerçeve içinde yer almaktadır. Bağlantılar her zaman açıkça belirtilmese de, temel varsayım, yaşamın Tanrı'nın yönettiği bir uzay ve zaman içinde geliştiğidir. Onun kurtuluş planı, amaçları, vaatleri ve iradesi, yaratılış sırasında ve öncesinde belirlenmiş, Mesih olayında ve havarilerin tanıklığında tam olarak ortaya çıkmış, kilisenin yaşamında aktif olarak gerçekleştirilmiş ve eskatolojik gelecekte tamamlanmaya mahkum edilmiştir. Bu unsurlar birlikte, tüm insan varlığını kapsayan tutarlı bir hikaye oluşturur ve her anlatı unsurunun yerini bulduğu bir bağlam sağlar. TTM bu anlatıyı düzenli bir şekilde aktarmasa da, argüman, unsurların nasıl sunulduğunu ve birbirleriyle nasıl ilişkili olduğunu şekillendiren tutarlı bir anlatı yapısının varlığını gösterir. Üçüncü soru retorik işlevi araştırır. 1. Timoteos için, yaratılış, yasa ve Mesih'i doğru bir şekilde koordine etmek, Timoteos'un birincil görevi olan sağlam öğretinin korunması için gereklidir. Tanrısallık, doğru bir şekilde anlatıldığında ve yapılandırıldığında, müjdenin açığa çıkan gizeminden gelir. 2. Timoteos'ta, mektubun retorik tasarımı, zorluklara rağmen hizmette sebat etmenin önemini vurgular ve seçilen anlatı unsurları ve altta yatan yapı bu mesajı pekiştirir. Eskatolojik çerçeve, sadece şimdiki anı tehlikeli son günlerin bir parçası olarak tasvir etmekle kalmayıp, aynı zamanda Tanrı'nın sadık halkını haklı çıkaracağı ve onlara Mesih ile birlikte sonsuz hükümdarlık vereceği yakın bir günü işaret etmekle de özellikle önemlidir. Titus'a yazılan mektup, 1. Timoteos'ta olduğu gibi, yanlış öğretileri ele alır, ancak Kutsal Yazıların yerine getirilmesine dayanan bir argümanla yaklaşır. Birkaç Kutsal Kitap metnine yapılan atıflar, Titus'un Mesih'e inananların Eski Ahit'te açıklanan Tanrı'nın vaatlerinin ve amaçlarının yerine getirilmesini somutlaştırdığı görüşünü vurgular. Bu, söz konusu sahte öğretinin Eski Ahit ile Mesih arasındaki ilişkinin yanlış yorumlanmasını içerdiğini gösterir. Titus, Mesih'in işi aracılığıyla yerine getirilmeyi vurgular, oysa muhalifler yasa temelli bir çerçeveye eğilimli görünürler. Titus'ta, Mesih'in işi ve bunun inananlara uygulanması, hem misyon hem de sonsuz yaşam için Tanrı'nın niyetlerini gerçekleştiren dönüştürücü güçler olarak sunulur. Her bir TTM, farklı retorik amaçlara ulaşmak için kurtuluşun genel anlatısını benzersiz şekillerde kullanır ve kurtuluş planının çeşitli zorluklara ve hedeflere nasıl uyarlanabileceğini gösterir. Son bölüm, temel bulguları özetlemekte ve araştırmanın bazı sonuçlarını ortaya koymaktadır. Tez, “kurtuluş planının anlatı boyutu”nun dikkate alınmasının, TTM’nin (Timoteos’a ve Titus’a Mektuplar) teoloji ve amaçlarını çözümlemede verimli bir bakış açısı sunduğunu göstermektedir. Ayrıca, Kutsal Yazılar’a - anlattıkları hikâyeler de dâhil olmak üzere - aşinalığın, hem TTM’nin kendilerini hem de bu mektupların oluşturmayı hedeflediği hizmet anlayışını kavramak için vazgeçilmez olduğu vurgulanmaktadır. Bu durum, anlatılar ile topluluk kimliği arasındaki güçlü bağlar nedeniyle, erken Hristiyan kimliğinin oluşumuna dair derin bir içgörü sunmaktadır. Bunun yanında, TTM’deki çeşitli Mesih anlayışı (kristoloji), kurtuluş öğretisi (soteriyoloji) ve son zamanlar öğretisi (eskatoloji) üzerine de sonuçlar ortaya konmaktadır. Son olarak, tezde benimsenen mektupların yazarlığı konusundaki hermenötik yaklaşım üzerine bazı değerlendirmeler yapılmakta ve elde edilen bulguların Pavlus teolojisinin daha geniş ölçekte anlaşılmasına nasıl katkı sağlayabileceği tartışılmaktadır. DİPNOT 1.John Harry Percival, ‘The Plan of Salvation in the Letters to Timothy and Titus’ (PhD diss., University of Cambridge, 2022). Supervisor: Dr Simon Gathercole. KAYNAKÇA: https://www.tyndalebulletin.org/article/129591-the-plan-of-salvation-in-the-letters-to-timothy-and-titus